"બ્રિટાનિયાના 100% હોલ વ્હીટ બ્રેડ દાવા પર રૂ. 1 લાખ દંડ"
નવી દિલ્હી: જાણીતી ફૂડ કંપની બ્રિટાનિયા ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડને તેના '100% Whole Wheat Bread'ના જાહેરાત દાવાને લઈને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA)એ કંપનીની જાહેરાતને ભ્રામક ગણાવીને રૂ. 1 લાખનો દંડ ફટકાર્યો છે. તપાસમાં સામે આવ્યું હતું કે બ્રિટાનિયાની બ્રેડમાં સંપૂર્ણ ઉત્પાદનના પ્રમાણમાં માત્ર 62 ટકા ઘઉંનો લોટ હતો, જ્યારે જાહેરાતમાં '100% Whole Wheat Bread'નો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. CCPAએ કંપનીને આ ભ્રામક જાહેરાત તાત્કાલિક બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
બ્રિટાનિયાની 100% હોલ વ્હીટ બ્રેડ પર કાર્યવાહી
બ્રિટાનિયા હોલ વ્હીટ બ્રેડ CCPA દંડ મામલો ગ્રાહકોને આપવામાં આવતી ઉત્પાદન સંબંધિત માહિતી સાથે જોડાયેલો છે.
બ્રિટાનિયા કંપની દ્વારા પોતાની બ્રેડને '100% Whole Wheat Bread' તરીકે રજૂ કરવામાં આવતી હતી.
જોકે ઉત્પાદનના ઘટકોની વિગતોમાં ઘઉંના લોટનું પ્રમાણ માત્ર 62 ટકા દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.
આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને CCPAએ જાહેરાતના દાવાની તપાસ કરી હતી.
તપાસ બાદ ઓથોરિટીએ આ દાવાને ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરનાર ગણાવ્યો હતો.
100%નો દાવો, પરંતુ ઘઉંનો લોટ માત્ર 62 ટકા
CCPAના આદેશ મુજબ બ્રિટાનિયાની સંબંધિત બ્રેડમાં ઘઉંના લોટનું પ્રમાણ 62 ટકા હતું.
બાકીના 38 ટકા હિસ્સામાં અન્ય ઘટકોનો સમાવેશ થતો હતો.
આથી બ્રેડ સંપૂર્ણપણે ઘઉંના લોટમાંથી જ બનેલી હોવાનો અર્થ નીકળે તેવી જાહેરાત સામે ઓથોરિટીએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.
CCPAના મતે '100%' જેવા સ્પષ્ટ આંકડાનો ઉપયોગ ગ્રાહકોને એવું માનવા પ્રેરિત કરી શકે છે કે ઉત્પાદનમાં માત્ર ઘઉંનો લોટ જ છે.
અહીં મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે બાકીના 38 ટકા ઘટકોનો અર્થ બ્રેડમાં 38 ટકા મેંદો છે એવો નથી.
22 ઓક્ટોબરે CCPAએ આપ્યો આદેશ
CCPA દ્વારા 22 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ આ મામલે આદેશ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.
મુખ્ય કમિશનર નિધિ ખરેની અધ્યક્ષતાવાળી ઓથોરિટીએ કંપનીની જાહેરાત અંગે તપાસ કર્યા બાદ કાર્યવાહી કરી હતી.
આદેશ મુજબ બ્રિટાનિયાને ભ્રામક જાહેરાત તાત્કાલિક બંધ કરવા જણાવવામાં આવ્યું છે.
આ કાર્યવાહી ગ્રાહકોને ઉત્પાદનની સાચી માહિતી મળે અને જાહેરાત દ્વારા ગેરસમજ ન ફેલાય તે હેતુથી કરવામાં આવી છે.
પ્રિન્ટ, ઇલેક્ટ્રોનિક અને સોશિયલ મીડિયામાં જાહેરાત બંધ કરવાનો આદેશ
CCPAએ બ્રિટાનિયા ઇન્ડસ્ટ્રીઝને સંબંધિત ભ્રામક જાહેરાત તમામ માધ્યમોમાં બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
આમાં પ્રિન્ટ મીડિયા, ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયાનો સમાવેશ થાય છે.
કંપનીને આદેશનું પાલન કરીને 15 દિવસની અંદર કમ્પ્લાયન્સ રિપોર્ટ રજૂ કરવા પણ જણાવવામાં આવ્યું છે.
આ રિપોર્ટ દ્વારા કંપનીએ આદેશના પાલન અંગે ઓથોરિટીને માહિતી આપવાની રહેશે.
કોઈ ફરિયાદ વગર CCPAએ જાતે નોંધ લીધી
આ કેસની વિશેષ બાબત એ છે કે CCPAએ પોતાની રીતે આ મામલાની નોંધ લીધી હતી.
ઓથોરિટીએ ઉત્પાદનના પેકેટ પર દર્શાવેલી સામગ્રીની વિગતો અને જાહેરાતમાં કરવામાં આવેલા દાવા વચ્ચેનો તફાવત ધ્યાનમાં લીધો હતો.
એક તરફ જાહેરાતમાં '100% Whole Wheat Bread' દર્શાવવામાં આવતું હતું, જ્યારે બીજી તરફ ઘઉંના લોટનું પ્રમાણ 62 ટકા હતું.
આ તફાવતને આધારે તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી.
બ્રિટાનિયાએ શું સ્પષ્ટતા આપી?
તપાસ દરમિયાન બ્રિટાનિયાએ પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો.
કંપનીની દલીલ હતી કે '100%'નો અર્થ બ્રેડમાં વપરાતા લોટના પ્રકાર સાથે જોડાયેલો હતો.
કંપનીના જણાવ્યા મુજબ બ્રેડમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલો લોટ સંપૂર્ણપણે હોલ વ્હીટ ફ્લોર હતો અને તેમાં મેંદાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નહોતો.
જોકે CCPAએ આ દલીલ સ્વીકારી નહોતી.
ઓથોરિટીના મતે સામાન્ય ગ્રાહક '100% Whole Wheat Bread' વાંચીને આખું ઉત્પાદન ઘઉંના લોટમાંથી બનાવવામાં આવ્યું હોવાનું સમજી શકે છે.
આથી જાહેરાતમાં કરવામાં આવેલો દાવો ભ્રામક હોવાનું તારણ આપવામાં આવ્યું હતું.
ગ્રાહક સુરક્ષા કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી
CCPAએ આ મામલે ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019ની જોગવાઈઓને ધ્યાનમાં રાખીને કાર્યવાહી કરી છે.
ઓથોરિટીએ જાહેરાતને ભ્રામક અને અયોગ્ય વેપાર પ્રથા ગણાવી છે.
આ ઉપરાંત ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સના જાહેરાત અને દાવા સંબંધિત નિયમો, 2018નો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
ઓથોરિટીના મતે ખાદ્યપદાર્થોની જાહેરાતમાં કરવામાં આવતા દાવા સ્પષ્ટ, સાચા અને ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે ન દોરનારા હોવા જોઈએ.
ગ્રાહકોએ બ્રેડ ખરીદતી વખતે શું ધ્યાન રાખવું?
આ મામલો સામે આવ્યા બાદ ખાદ્યપદાર્થોના પેકેટ પર લખાયેલા દાવા અને વાસ્તવિક ઘટકો વચ્ચેનો તફાવત સમજવો મહત્વપૂર્ણ બન્યો છે.
બ્રેડ અથવા અન્ય પેકેજ્ડ ફૂડ ખરીદતી વખતે ગ્રાહકોએ માત્ર પેકેટની આગળ લખાયેલા મોટા દાવા પર આધાર રાખવો જોઈએ નહીં.
પેકેટ પર આપવામાં આવેલી સામગ્રીની યાદી, પોષક તત્ત્વોની વિગતો અને ઘટકોનું પ્રમાણ પણ વાંચવું જોઈએ.
'100% Whole Wheat', 'Zero Maida' અને આવા અન્ય દાવાઓનો અર્થ એકસરખો હોવો જરૂરી નથી.
આ કેસમાં CCPAની કાર્યવાહી જાહેરાતના દાવાની સચ્ચાઈ અંગે છે. માત્ર આ આદેશના આધારે બ્રેડ ખાવા માટે અસુરક્ષિત હોવાનું તારણ કાઢી શકાય નહીં.
બ્રિટાનિયાને રૂ. 1 લાખનો દંડ
બ્રિટાનિયાની '100% Whole Wheat Bread'ની જાહેરાતને ભ્રામક ગણાવી CCPAએ રૂ. 1 લાખનો દંડ ફટકાર્યો છે.
કંપનીને સંબંધિત જાહેરાત તાત્કાલિક બંધ કરવા અને 15 દિવસમાં પાલન અહેવાલ રજૂ કરવા આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
આ ઘટનાએ ખાદ્યપદાર્થોની જાહેરાતમાં કરવામાં આવતા દાવાઓ અને ગ્રાહકોને મળતી માહિતીની પારદર્શિતા અંગે મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા ઊભી કરી છે.
