"પાકિસ્તાની પરમાણુ સલાહકારના ભારત પર આરોપ, બ્રહ્મોસ પર સવાલ"
નવી દિલ્હી, 21 ઓક્ટોબર 2026: પાકિસ્તાનના પરમાણુ નીતિના સલાહકાર અને સેનાના નિવૃત્ત લેફ્ટનન્ટ જનરલ મઝહર જમીલે ભારત સામે અનેક ગંભીર આરોપો મૂક્યા છે. લંડનમાં યોજાયેલા એક કાર્યક્રમ દરમિયાન તેમણે ભારત પર પાકિસ્તાનમાં સક્રિય આતંકવાદી સંગઠનોને સમર્થન આપવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. આ ઉપરાંત ઓપરેશન સિંદૂર, બ્રહ્મોસ મિસાઇલ અને ભારતની પરમાણુ નીતિ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. જોકે તેમના આરોપોને સમર્થન આપતા સ્વતંત્ર રીતે ચકાસાયેલા પુરાવા સામે આવ્યા નથી.
લંડનમાં પાકિસ્તાની સલાહકારનું વિવાદાસ્પદ નિવેદન
પાકિસ્તાન પરમાણુ સલાહકાર ભારત બ્રહ્મોસ મિસાઇલ અંગેનો વિવાદ મઝહર જમીલના નિવેદન બાદ ચર્ચામાં આવ્યો છે.
13 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ લંડનમાં ઇન્ટરનેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝ (IISS) દ્વારા દક્ષિણ એશિયામાં પરમાણુ સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક સ્થિરતા અંગે કાર્યક્રમ યોજાયો હતો.
આ કાર્યક્રમમાં પાકિસ્તાનની નેશનલ કમાન્ડ ઓથોરિટીના સલાહકાર મઝહર જમીલે ભારતની સુરક્ષા અને પરમાણુ નીતિની ટીકા કરી હતી.
તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ભારતની કેટલીક નીતિઓ દક્ષિણ એશિયાની સુરક્ષા માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
TTP અને BLAને સમર્થન આપવાનો આરોપ
મઝહર જમીલે ભારત પર તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન (TTP) અને બલૂચિસ્તાન લિબરેશન આર્મી (BLA) જેવા સંગઠનોને સમર્થન આપવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.
તેમણે ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલની નીતિનો ઉલ્લેખ કરીને પાકિસ્તાનમાં અસ્થિરતા ફેલાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા હોવાનો દાવો કર્યો હતો.
જોકે આ આરોપોને સમર્થન આપતા સ્વતંત્ર રીતે ચકાસી શકાય તેવા પુરાવા જાહેર થયાની પુષ્ટિ નથી.
આથી પાકિસ્તાની સલાહકારના નિવેદનને સાબિત થયેલી હકીકત તરીકે નહીં, પરંતુ તેમના આરોપ તરીકે જોવું જરૂરી છે.
ઓપરેશન સિંદૂર અંગે પણ કર્યા દાવા
મઝહર જમીલે મે 2025માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે થયેલા સૈન્ય સંઘર્ષ તથા ઓપરેશન સિંદૂર અંગે પણ નિવેદન આપ્યું હતું.
તેમણે દાવો કર્યો કે આ સૈન્ય કાર્યવાહી દરમિયાન દક્ષિણ એશિયામાં પરમાણુ સંઘર્ષનું જોખમ વધી ગયું હતું.
તેમના જણાવ્યા મુજબ પાકિસ્તાનના સંયમને કારણે પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બનતી અટકી હતી.
જોકે આ પાકિસ્તાની પક્ષનું મૂલ્યાંકન છે. બંને દેશોએ તે સમયની સૈન્ય કાર્યવાહી અને તણાવ અંગે અલગ-અલગ નિવેદનો આપ્યાં હતાં.
બ્રહ્મોસ મિસાઇલની ક્ષમતા અંગે સવાલ
પાકિસ્તાની સલાહકારે ભારતની બ્રહ્મોસ મિસાઇલ અંગે પણ દાવો કર્યો હતો.
તેમણે ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવાયેલી બ્રહ્મોસ મિસાઇલને પરંપરાગત અને પરમાણુ બંને પ્રકારનાં શસ્ત્રો લઈ જવા સક્ષમ ગણાવી હતી.
જોકે ભારતના સંરક્ષણ ક્ષેત્રના વિશ્લેષકોએ આ દાવા સામે વાંધો ઉઠાવ્યો છે.
ભારતીય સૈન્ય ઉપયોગમાં બ્રહ્મોસને પરંપરાગત શસ્ત્રો ધરાવતી સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઇલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આથી મઝહર જમીલનો પરમાણુ ક્ષમતા અંગેનો દાવો સ્વતંત્ર રીતે સ્થાપિત થયો નથી.
2022ની મિસાઇલ ઘટનાનો ફરી ઉલ્લેખ
મઝહર જમીલે માર્ચ 2022માં ભારતમાંથી એક મિસાઇલ પાકિસ્તાનની સરહદમાં પહોંચી હોવાની ઘટનાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
તેમણે આ ઘટનાને લઈને ભારતની મિસાઇલ સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા.
9 માર્ચ 2022ના રોજ બનેલી આ ઘટના અંગે ભારતના સંરક્ષણ મંત્રાલયે 11 માર્ચે સત્તાવાર નિવેદન આપ્યું હતું.
ભારત સરકારે જણાવ્યું હતું કે નિયમિત જાળવણી દરમિયાન ટેક્નિકલ ખામીને કારણે મિસાઇલ આકસ્મિક રીતે છોડાઈ ગઈ હતી.
ભારતે આ ઘટના અંગે ખેદ વ્યક્ત કરીને ઉચ્ચસ્તરીય તપાસના આદેશ આપ્યા હતા.
આ સત્તાવાર નિવેદનને ધ્યાનમાં લેતાં મિસાઇલ જાણીજોઈને છોડવામાં આવી હતી એવો આરોપ સ્થાપિત થયેલો નથી.
ભારતની 'નો ફર્સ્ટ યુઝ' નીતિ અંગે ટીકા
પાકિસ્તાની સલાહકારે ભારતની પરમાણુ હથિયારોના પ્રથમ ઉપયોગથી દૂર રહેવાની 'નો ફર્સ્ટ યુઝ' નીતિ અંગે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા.
તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ભારતની જાહેર નીતિ અને તેની વ્યૂહાત્મક તૈયારીઓ વચ્ચે તફાવત હોઈ શકે છે.
ભારતની જાહેર કરાયેલી પરમાણુ નીતિમાં વિશ્વસનીય લઘુત્તમ પરમાણુ પ્રતિરોધક ક્ષમતા અને પ્રથમ પરમાણુ હુમલો નહીં કરવાની પ્રતિબદ્ધતા મહત્વપૂર્ણ બાબતો છે.
મઝહર જમીલની ટીકા ભારતની આ જાહેર નીતિ અંગે પાકિસ્તાની પક્ષની શંકા દર્શાવે છે.
કોણ છે મઝહર જમીલ?
મઝહર જમીલ પાકિસ્તાની સેનાના નિવૃત્ત લેફ્ટનન્ટ જનરલ છે.
તેઓ વર્ષ 2015થી 2017 દરમિયાન પાકિસ્તાનના સ્ટ્રેટેજિક પ્લાન્સ ડિવિઝનના વડા રહી ચૂક્યા છે.
આ વિભાગ પાકિસ્તાનના પરમાણુ શસ્ત્રો સંબંધિત વ્યૂહાત્મક વ્યવસ્થાઓ સાથે સંકળાયેલો છે.
હાલ તેઓ પાકિસ્તાનની નેશનલ કમાન્ડ ઓથોરિટીના સલાહકાર તરીકે કાર્યરત હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
ભારત-પાકિસ્તાન સંબંધોમાં સુરક્ષાનો મુદ્દો ચર્ચામાં
લંડનમાં મઝહર જમીલના નિવેદન બાદ ભારત અને પાકિસ્તાનની પરમાણુ નીતિ તથા સૈન્ય સુરક્ષા અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
તેમણે આતંકવાદી સંગઠનો, ઓપરેશન સિંદૂર અને બ્રહ્મોસ મિસાઇલ અંગે અનેક આરોપો મૂક્યા છે.
જોકે તેમના તમામ દાવાઓને સ્વતંત્ર પુરાવાથી સમર્થન મળ્યું નથી.
બંને પરમાણુ શસ્ત્રસજ્જ દેશો વચ્ચે ગેરસમજ અને સૈન્ય તણાવનું જોખમ ઘટાડવા માટે સંવાદ અને અસરકારક સુરક્ષા વ્યવસ્થા મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
